“Nâr-ı Mûkadeh”: Güzellikle Yanıp Tutuşma

“Senin mahbubun, vaktâ gözünüzün penceresinden şua ve berk-i hüsnünü vicdanınıza ilka ederse, o aşk denilen nâr-ı mûkadeh birden yandırmaya başladığından, hissiyat iltihaba başlamakla, âmâl ve müyûlât dahi heyecana gelip birden o âmâller, üst kattaki hayalin tabanını deler. İmdat istediklerinden, o hazinetü’l-hayalde safbeste-i hareket ve mahbubun mehasinini ellerinden tutmuş veyahut onun mehasinini hatıra getirmekle tasvir eden, başkasının mehasiniyle işbâ olunmuş olan hayalât ise o âmâlin imdadına koşarlar; beraber hücum edip hayalden lisana kadar inmekle beraber, zülâl-i visale olan meyli arkalarında ve firaktan olan teellümü sağda ve tâzim ve tedip ve işkiyakı sola, ve terahhum ve lütfu iktiza eden mahbubun mehasinini önlerine ve hediye olarak medihanın gerdanını ve senanın dürlerini ellerine almakla beraber, o “Allah’ın tutuşturduğu, tâ kalplerin üstüne çıkacak bir ateş” ıtlakına şayan olan o ateşi söndürmek için zülâl-i visali celb eden tavsif-i bi’l-fezâil ile arz-ı hacet ederler.” Muhakemat, 2. Makale, 6. Mesele

Nâr-ı mûkadeh

İkinci Makale’nin Altıncı Mesele’sinde yer alan bu paragrafta Nursi, Arapça belagatından örnekler verir. Maddi gözümüzün penceresinin önünde bulunan bir mahbubumuz olacak.

“Şua ve berk-i hüsnünü vicdanınıza ilka ederse, o aşk denilen nâr-ı mûkadeh birden yandırmaya başlar.”

Birini sevdiğimizde, o sevgilinin güzelliğinden şimşek gibi gelen ışık süzmeleri iç dünyamıza, vicdanımıza, aşk denilen tutuşmuş ateş kalbimize bırakılır. Burada Said Nursi, Kur’an’ın bir kelimesi olan nâr-ı mûkadeh ifadesini kullanır. Kur’an’da bu kelime cehennem ve azap için kullanılır ama Nursi burada güzel bir örnek vererek tutuşmuş ateşi olumlu bir bağlamda kullanır. Tutuşmuş ateşin ne demek olduğunu anlamak için bu örneğe bakacağız. Öncelikle aşkından yanıp tutuştuğun ve mutlaka ulaşmak istediğin bir hedefin, sevgilin olacak. Nâr-ı mûkadeh cehennemi anlatır ama Nursi bu örnekte onun cennete göre uygulamasını yapar, cennete ulaştırmaya çalışır. Aşkından yanıp tutuşulan sevgilinin güzelliklerinin şimşek gibi olan ışık süzmecikleri, maddi dünyada gözün penceresinden girer. Manevi dünyada ise iman gözünün penceresinden yahut kalb gözünün penceresinden geçerek inandığın alem-i gaybın sana vaad ettiklerinin mutlaka gerçekleşeceğinden emin olan bir yakine ulaşmanın penceresinden vicdana gelir. Cennetten bir parçacığa kavuşabilmenin aşkıyla yanıp tutuşan kalb aslında Rabbini yakinen tanıyabilmenin aşkıyla yanıp tutuşur.

Humezeh Suresinin 6. ve 7. Ayetlerinde “Nârullâhil mûkadeh, elletî tettaliu alel ef’ideh” şeklinde buyrulur. Allah’ın yaktığı bir nar, bir ateş ki kalbi tamamen ıttıla etmiş, kapsamıştır. Nursi bunu muhabbete, cennete, güzelliğe, aşka uygulamasını yapar. Bu ateş nasıl bir ateştir? Kuru dalların yanıp tutuştuğu gibi tutuşan ve yanan bir ateştir. Sevgilinin güzelliğine kavuşmanın heyecanından yanıp tutuşan bir kalbi ifade eden bir ateştir. Nâr-ı mûkadeh birden yandırmaya başladığında hissiyat iltihaba başlar, hissiyat alevlenir, galeyana başlar. Kalbi bütün yönüyle saran o ateş yanıp, tutuşup alevlenmeye başlayınca insanda emeller ve meyiller dahi heyecana gelip üst kattaki hayalin tabanını deler. Daha önceki bölümlerde anlatıldığı gibi insanda manalar önce hayale geliyordu, hayalden akla akıyordu. Buradan da anladığımız gibi hayalin tabanını delip hayal dünyasının içerisine girmeye başlıyor.  Kalb, cennette Rabbine kavuşmanın heyecanıyla yanıp tutuşuyor.

Ayetleri okurken böyle bir heyecanı yaşamak varken, “Kalb nasıl yanıp tutuşurmuş” gibi sorularla uğraşmanın bir anlamı var mı! Belagat, insanın kendi hayal dünyasında neler olup bittiğine, duygularını hangi aleme taşıdığına dikkat etmesidir. 29. ve 30. cüzlerdeki ayetler bu tür kıyamet ve ahiret tasvirleriyle doludur. Bu tasvirlerdeki manaların heyecanına kapılıp, dünyamıza ulaştıracağı çağrışımlara dikkat etmek dururken, gramer kuralları içerisinde boğulmak ne kadar gereksizdir.